Hoe werkt infrarood warmte precies?

Alles wat warmer is dan het absolute nulpunt geeft straling af. Je lichaam doet dat, een radiator doet dat en de zon doet dat. Die straling is elektromagnetisch, net als zichtbaar licht en radiogolven, en het enige echte verschil tussen die soorten is de golflengte. Zichtbaar licht loopt van ongeveer 380 tot 780 nanometer, van violet aan de ene kant tot dieprood aan de andere. Alles wat net iets langer is dan rood noemen we infrarood, wat letterlijk onder rood betekent.

Infrarood is dus geen aparte soort energie en al helemaal geen mysterieuze kracht. Het is hetzelfde verschijnsel als licht, alleen met golven die te lang zijn om door je ogen te worden opgevangen. Je huid vangt ze wel op. Daar wordt de energie omgezet in warmte, en dat is precies wat je voelt als je bij een houtkachel staat of op een koude dag in de zon loopt.

De golflengte bepaalt hoe materie op de straling reageert. Water neemt lange golflengtes bijzonder goed op, en je huid bestaat voor een groot deel uit water. Daardoor wordt ver infrarood vrijwel volledig in de buitenste laag van de huid opgevangen. Kortere golven, zoals nabij-infrarood, worden minder sterk door water opgenomen en komen daardoor iets verder voordat ze hun energie afgeven.

Dat is de kern van dit hele onderwerp. Elk verschil tussen een sauna deken, een infraroodlamp en een paneel met rood licht is terug te brengen tot twee vragen: welke golflengtes geeft het apparaat af, en wat doet je weefsel daarmee. De rest is verpakking.

Infrarood wordt internationaal in drie banden verdeeld. Die indeling komt uit de normen voor licht en straling en wordt aangeduid met de letters A, B en C. In productteksten kom je vaker de Engelse afkortingen tegen: NIR voor near infrared en FIR voor far infrared. Ze betekenen hetzelfde als nabij-infrarood en ver infrarood.

De golflengte die een warm oppervlak afgeeft hangt af van hoe heet dat oppervlak is. Hoe heter, hoe korter de golf. Een gloeidraad van ruim tweeduizend graden piekt rond 1200 nanometer en zit dus in nabij-infrarood. Dat is de reden dat een warmtelamp zichtbaar oranjerood gloeit: hij zit zo dicht tegen het zichtbare gebied aan dat er licht overblijft.

Het verwarmingsvlak in een sauna deken wordt maar een beperkt aantal graden warmer dan de stand die je instelt. Bij zo'n temperatuur ligt de piek ergens rond 8000 tot 9000 nanometer, midden in ver infrarood. Dat is geen ontwerpkeuze en geen merkgeheim maar simpele natuurkunde. Elke warmtebron die op saunatemperatuur werkt geeft automatisch ver infrarood af.

Warmte verplaatst zich op drie manieren, en het helpt om die uit elkaar te houden.

• Geleiding: warmte gaat over door direct contact, zoals een warme kruik tegen je rug of de binnenlaag van een deken tegen je arm.
• Stroming: bewegende lucht of water neemt de warmte mee, zoals een radiator die de kamerlucht opwarmt of de hete lucht in een traditionele sauna.
• Straling: de energie gaat als golven door de ruimte, zonder dat er iets tussen hoeft te zitten. Zo warmt de zon je gezicht op terwijl de buitenlucht koud blijft.

Een traditionele sauna leunt vooral op stroming. De kachel maakt de lucht heet en die hete lucht raakt je huid en je luchtwegen. Een infrarood deken leunt vooral op straling, aangevuld met geleiding op de plekken waar het materiaal je raakt. Dat ene verschil verklaart bijna alles wat mensen anders vinden aanvoelen.

Omdat de lucht die je inademt bij infrarood niet extreem heet hoeft te zijn, ervaren veel mensen het als minder benauwd dan een traditionele sauna. Je huid warmt op, maar je luchtwegen krijgen koelere lucht binnen. Dat verklaart ook waarom een infrarood cabine van vijftig graden voor sommige mensen even intensief voelt als een sauna van tachtig graden. De thermometer meet de lucht, niet de straling die op je huid valt.

Bij een deken speelt er nog iets mee. Zodra je erin ligt, sluit je een laagje lucht in tussen jou en het materiaal. Dat laagje warmt mee op en kan er niet weg. Een deken is dus geen zuivere straler maar een combinatie van straling, geleiding en een kleine afgesloten warme ruimte. Juist die combinatie zorgt ervoor dat je er relatief snel in gaat zweten, ook al staat de temperatuur lager dan in een sauna.

Een gevolg dat weinig mensen verwachten: de ingestelde temperatuur van twee apparaten zegt weinig over hoe warm ze aanvoelen. Een cabine met veel afstand tussen jou en de panelen levert bij dezelfde stand minder straling op je huid dan een deken die overal tegen je aan ligt. Straling neemt namelijk snel af naarmate de afstand groter wordt. Hoe dat in de praktijk uitpakt lees je bij een infrarood sauna deken en een traditionele sauna vergeleken.

Dit is het onderwerp waar de meeste overdrijving zit. Je leest online regelmatig dat infrarood vier tot zes centimeter diep in het lichaam doordringt. Dat getal wordt al jaren overgeschreven zonder dat er een meting bij hoort en het houdt geen stand.

Wat er werkelijk gebeurt is het volgende. Ver infrarood wordt bijna volledig opgenomen in de eerste tienden van een millimeter van je huid. Dat is de opperhuid en het begin van de laag daaronder. Nabij-infrarood komt verder, maar ook daar praat je over enkele millimeters voordat het grootste deel van de energie is opgenomen. Geen enkele golflengte in dit gebied reist centimeters ver door weefsel zonder onderweg vrijwel al zijn energie kwijt te raken.

Dat de straling niet diep komt, betekent niet dat alleen je huid warm wordt. Zodra je huid opwarmt gebeuren er twee dingen tegelijk. De warmte geleidt langzaam naar het weefsel eronder, en de bloedvaten in de huid worden wijder waardoor er meer bloed langsstroomt. Dat bloed neemt warmte mee en verspreidt die door je lichaam. Na een kwartier ligt je kerntemperatuur daardoor iets hoger, terwijl de straling zelf nooit verder is gekomen dan de bovenste laag van je huid.

Met andere woorden: je lichaam doet het transport, niet de straling. Dat is een minder spectaculair verhaal dan warmte die zes centimeter diep gaat, maar het is wel het verhaal dat klopt. Voor je ervaring maakt het bovendien nauwelijks uit, want de warmte die je voelt is dezelfde.

Wattage is het getal dat het vaakst in advertenties staat en het minst zegt zonder context erbij. Watt is vermogen: hoeveel energie een apparaat per seconde omzet. Of dat veel of weinig is, hangt volledig af van over hoeveel oppervlak dat vermogen verdeeld wordt en hoe goed de warmte wordt binnengehouden. Driehonderd watt over een klein kussen is intens. Driehonderd watt over een deken van bijna twee meter is dat niet.

Een deken die zijn warmte kwijtraakt aan de kamer moet blijven bijstoken om op stand te blijven. Dat kost vermogen en zorgt bovendien voor schommelingen: het element gaat aan, wordt heet, gaat uit, koelt af, gaat weer aan. Je voelt dat als golven van warmte in plaats van een gelijkmatige stand. Een deken met een dikkere isolatielaag hoeft veel minder bij te stoken, blijft stabieler en voelt daardoor rustiger, ook al staat er een lager getal op de doos.

Hetzelfde geldt voor de ligging van de verwarmingsbanen. Zit er veel afstand tussen de banen, dan krijg je stroken die duidelijk warmer zijn dan de rest. Koude plekken zijn de meest gehoorde klacht bij goedkope modellen en hebben niets met het aantal watt te maken. Wie op wattage vergelijkt, vergelijkt daarom vaak op het verkeerde getal.

Tot slot de temperatuur zelf. De stand die je instelt is wat de sensor meet, en die sensor zit bij vrijwel alle modellen bij het verwarmingsvlak. Je huid wordt nooit zo warm als dat getal. Twee dekens met dezelfde stand kunnen daarom merkbaar anders aanvoelen.

Rood licht en infrarood worden vaak in één adem genoemd en zijn toch twee verschillende dingen. Rood licht is zichtbaar en ligt aan het einde van wat je ogen kunnen waarnemen, rond 630 tot 660 nanometer. Infrarood begint daar net voorbij en is onzichtbaar. Een paneel voor rood licht werkt met leds die op een paar smalle golflengtes zijn afgestemd. Een sauna deken werkt met een verwarmingsvlak dat een brede band aan lange golven afgeeft.

Het praktische verschil is groot. Bij rood licht gaat het om het licht zelf en blijft het apparaat betrekkelijk koel; je zit ervoor met blote huid en voelt maar weinig warmte. Bij infrarood warmte gaat het juist om de warmte en is er niets te zien. Ze zijn voor verschillende momenten bedoeld en vervangen elkaar niet.

De verwarring komt vooral doordat allebei de soorten apparaten onder de noemer infrarood worden verkocht. Technisch klopt dat half: de infrarood leds in een paneel zitten in de IR-A band, terwijl een deken in de IR-C band werkt. Ze delen een woord maar niet veel meer dan dat.

Wil je weten waar die nanometers precies vandaan komen, dan gaat het artikel over golflengtes bij rood licht en infrarood daar dieper op in. Voor een overzicht van wat rood licht therapie inhoudt kun je terecht bij de kennisbank over rood licht therapie.

Nu je weet wat de getallen betekenen, kun je een productpagina een stuk sneller beoordelen. De onderstaande volgorde werkt in de praktijk goed en kost je een paar minuten.

De natuurkunde achter infrarood is uiteindelijk niet ingewikkeld. Een warm oppervlak straalt, jij vangt die straling op en je lichaam reageert zoals het op elke warmtebron reageert. Alles wat een fabrikant kan beïnvloeden zit in de praktische kant: de warmteverdeling, de isolatie, hoe fijn je kunt regelen en hoe betrouwbaar de beveiliging werkt.

Wil je die praktische kant stap voor stap doorlopen, dan helpt de koopgids voor infrarood sauna dekens je verder. Ben je vooral benieuwd wat er tijdens een sessie in je lichaam gebeurt, lees dan wat een infrarood sauna deken met je lichaam doet.